Brede impact van mondzorg

De gezonde mond als motor voor het brein: kauwen en hersenstimulatie [5,6]

Binnen de ouderenzorg wordt de mond vaak nog gezien als een losstaand onderdeel van het lichaam. Hersenprofessor Erik Scherder benadrukt echter al jaren dat een gezonde mond en de mechanische actie van het kauwen een directe, vitale link hebben met de gezondheid van ons brein.

Wanneer de mondgezondheid achteruitgaat, heeft dat ingrijpende fysiologische gevolgen voor de hersenactiviteit.

1. De relatie tussen een gezonde mond en kauwen [1,5,6]

Om goed te kunnen kauwen is een functioneel, pijnvrij gebit (of een goed passende prothese) een absolute randvoorwaarde. Zodra er sprake is van tandvleesontstekingen (parodontitis), loszittende elementen of pijn, verandert het eetgedrag van ouderen drastisch.

Scherder spreekt in dit kader vaak waarschuwend over de "cultuur van de vanillevla en pap" in zorginstellingen. Wanneer ouderen overstappen op zacht of vloeibaar voedsel omdat kauwen pijn doet of niet meer lukt, valt de mechanische prikkeling van het kauwapparaat volledig weg. Een gezonde mond is dus de directe facilitator van de kauwfunctie.

2. Kauwen als directe hersenstimulatie [5,7]

Kauwen is veel meer dan alleen de eerste stap in de spijsvertering; het is een krachtige activator van het centrale zenuwstelsel. Erik Scherder legt uit dat kauwen werkt als een soort 'aan-knop' voor het brein:

• Verhoogde doorbloeding: net als wandelen zorgt kauwen voor een lichte stijging van de hartslag. Dit stimuleert direct de cerebrale doorbloeding (de bloedtoevoer naar de hersenen), waardoor hersencellen meer zuurstof en glucose krijgen.

• Activering van cognitieve centra: tijdens het kauwen worden miljoenen sensorische receptoren in de mondholte en rondom de tandwortels geactiveerd. Deze signalen reizen via de nervus trigeminus (de drielingzenuw) rechtstreeks naar de hersenstam en schakelen vandaaruit door naar hogere hersengebieden.

Twee specifieke gebieden profiteren hier direct van:

1. De Hippocampus: het centrum voor het geheugen, ruimtelijke oriëntatie en het opslaan van nieuwe informatie.

2. De Prefrontale Cortex: verantwoordelijk voor de executieve functies, zoals plannen, beslissingen nemen en impulsbeheersing.

3. Kauwen en stressregulatie [5,6]

Een ander belangrijk aspect dat Scherder aanstipt, is de rol van kauwen bij het remmen van stress. De hippocampus heeft een regulerende (remmende) werking op de hypothalamus, het gebied dat de aanmaak van het stresshormoon cortisol aanstuurt.

Wanneer ouderen door een slechte mondgezondheid stoppen met kauwen, wordt de hippocampus minder gestimuleerd. Hierdoor valt de natuurlijke rem op het stresssysteem deels weg, wat kan leiden tot hogere cortisolspiegels. Chronisch verhoogd cortisol is schadelijk voor de hersenen en kan cognitieve achteruitgang (en symptomen van dementie) juist verergeren.