Afweergedrag

Afweergedrag bij mensen met dementie

Afweergedrag bij mondzorg bij mensen met dementie ontstaat vaak door angst, onbegrip, pijn of overprikkeling. Omdat het achterwege laten van mondzorg leidt tot ernstige gezondheidsproblemen, staan het vermijden van dwang en het toepassen van persoonsgerichte benaderingstechnieken centraal.

Aanbevolen benaderingstechnieken voor de zorgverlener

• Rust en fysiek contact (gesloten cirkel): benader de persoon altijd op ooghoogte. Houd met één hand continu licht fysiek contact (bijv. op de schouder of arm) terwijl de andere hand poetst. Dit voorkomt dat iemand schrikt.

• Hand-over-hand methode: leg jouw hand over de hand van de cliënt en geleid de poetsbeweging samen. Dit spreekt het motorisch geheugen aan en geeft de persoon gevoel van regie.

• Tell-Show-Do & afleiding: leg in korte zinnen uit wat je gaat doen, laat de tandenborstel zien en voer de handeling rustig uit. Geef de persoon een tweede tandenborstel of vertrouwd voorwerp om vast te houden, of zorg voor afleiding door te zingen of muziek op te zetten.

• Eenduidige communicatie: gebruik korte, duidelijke zinnen en vermijd keuzestress. Zeg bijvoorbeeld "We gaan nu de tanden poetsen" in plaats van een open vraag als "Wilt u tandenpoetsen?". Vermijd verkleinwoorden of kindertaal.

Rol van de wijkverpleging

• Oorzaken achterhalen: analyseer of de weerstand voortkomt uit fysiek ongemak (bijv. ontstekingen, een droge mond door medicatie of een slecht passende prothese), te snelle handelingen of te veel omgevingsprikkels.

• Stappenplan & Wet zorg en dwang (Wzd): doorloop bij aanhoudende weerstand de processtappen (probleem vaststellen, gegevens verzamelen, plan van aanpak, evalueren). Dwangmatig poetsen valt onder de Wzd en is een uiterst redmiddel; schakel zo nodig een (ambulant) mondhygiënist of angsttandarts in.

• Aflossen ('Redder-tactiek'): als een cliënt zich bij een specifieke zorgverlener blijft verzetten, forceer dan niet. Neem afstand en laat een collega of mantelzorger het op een later moment rustig overnemen.

Rol van de mantelzorger

• Vaste patronen en herkenbaarheid: poets in een vertrouwde, rustige ruimte (zoals de eigen badkamer) op vaste tijdstippen. Schakel afleidend achtergrondlawaai (tv, radio) uit.

• Opknippen in deelstappen: verwacht niet dat de mondzorg in één keer volledig lukt. Poets eventueel een paar tanden per keer en verdeel het over meerdere momenten van de dag.

• Visuele ondersteuning: zet de persoon voor een spiegel. Dit helpt om beter te begrijpen wat er gebeurt en vermindert het gevoel van overrompeling.