Palliatieve fase

Mondzorg in de palliatieve fase

1. Wat je observeert / signaleert [1,4]

• Slijmvlies- en speekselproblemen: een extreem droge mond (xerostomie), taai/draderig speeksel, roodheid, beslagen tong of een broos slijmvlies.

• Infecties en ulceraties: witte, afschraapbare uitslag (spruw/candida), pijnlijk ontstoken slijmvlies (mucositis) of zweren.

• Slikstoornissen (dysfagie): hoosten, verslikken, een reutelende of vochtige stem (wet voice) tijdens of na de maaltijd, en het ophopen van voedsel in de wangzakken (hamsteren).

• Pijn en ongemak: pijnsignalen bij het aanraken van de mond, grimassen, weigeren van maaltijden of afweer bij mondzorg.

• Secundaire klachten: vieze adem (foetor ex ore), smaakverandering en een slecht passende gebitsprothese door gewichtsverlies.

2. Wat je doet [1,3,5]

• Mond frequent bevochtigen: de mondholte regelmatig (elke 2 tot 4 uur en naar behoefte) bevochtigen met water, fysiologisch zout (NaCl 0,9%) of kunstspeeksel/bevochtigingsgel met behulp van denta-swabs of natte gaasjes.

• Aspiratiepreventie bij slikproblemen: voer mondzorg uit vóór en na het eten om te voorkomen dat bacterierijk speeksel of voedselresten in de luchtwegen terechtkomen (voorkomen van aspiratiepneumonie).

• Houdingsadvies bij eten/drinken: laat de cliënt tijdens en tot 30 minuten na de maaltijd zo rechtop mogelijk zitten (of licht naar voren gebogen met de kin richting de borst bij het slikken).

• Comfortgerichte lippenverzorging: hydrateer de lippen met een crème op waterbasis (zoals cetomacrogolcrème).

• Aangepaste reiniging: gebruik een zachte borstel of chloorhexidine (0,12% alcoholvrij) bij verhoogd verslikkingsgevaar of ernstige slijmvliesontsteking.

• Pijn- en infectiebestrijding in MDO: overleg tijdig met de arts of specialist ouderengeneeskunde over het voorschrijven van lokale antimycotica (bij candida), lokaal verdovende spoelingen of systemische pijnstilling.

3. Achterwege laten [1,3,5]

• GEEN lemon-swabs/citroenstokjes: gebruik deze nooit; het zuur tast het glazuur aan en droogt het slijmvlies op termijn juist extra uit.

• GEEN vaseline bij zuurstofgebruik: smeer nooit vette producten op de lippen bij cliënten die extra zuurstof krijgen, vanwege acuut ontbrandingsgevaar.

• GEEN alcoholhoudende of schuimende producten: vermijd mondspoelingen op basis van alcohol en tandpasta met Sodium Lauryl Sulfaat (SLS) om pijnlijk prikken te voorkomen.

• GEEN prothese inhouden bij bewustzijnsverlaging of sterven: verwijder de prothese bij verminderde intake, sufheid of in de stervensfase om verslikking, verstikking en knelpijn te voorkomen.

• GEEN voeding of vocht forceren: forceer nooit eten of drinken als het slikken te belastend wordt; comfort en smaakbeleving (zoals het bevochtigen van de tong met favoriete dranken) staan voorop.